ფილმებში ეს სცენა ხშირია: ვიღაც კარის სახელურს ეჭიდება, კარი იღება და სალონიდან ყველაფერი გარეთ მიქრის. რეალობაში ეს შეუძლებელია. შუა ფრენისას თვითმფრინავის კარს ვერც ყველაზე ძლიერი ადამიანი გააღებს და ვერც რამდენიმე ერთად. აი, რატომ, და რა ელით იმ მგზავრებს, რომლებიც მაინც ცდილობენ.
რატომ ვერ გააღებთ კარს ფრენისას
წნევის სხვაობა
10 კილომეტრის სიმაღლეზე გარე ჰაერი ძალიან იშვიათია, სალონში კი ჰაერს ხელოვნურად აწნეხავენ, რომ მგზავრებმა ნორმალურად ისუნთქონ. შედეგად სალონის შიგნით წნევა გარესაზე გაცილებით მაღალია და ის კარს შიგნიდან გარეთ აჭერს. ჩვეულებრივ სამგზავრო კარზე ეს ძალა რამდენიმე ტონას, დაახლოებით 8-10 ტონას აღწევს. ამდენი წონის “გაწევა” ადამიანს არ შეუძლია.
“საცობის” ტიპის კარი
თანამედროვე თვითმფრინავების კარები ჩარჩოზე დიდია და გასაღებად ჯერ შიგნით უნდა შემოიწიოს, მხოლოდ შემდეგ გარეთ გადაიხსნას. ფრენისას სწორედ წნევა აჭერს კარს ჩარჩოს, როგორც საცობს ბოთლს: რაც უფრო მაღალია სხვაობა, მით უფრო მჭიდროდ არის კარი დაკეტილი. ამიტომ სახელურის გადაწევაც კი, რაც მგზავრს ხშირად “წარმატებულ” მცდელობად ეჩვენება, კარს ადგილიდან ვერ დაძრავს.
კარი არ იკეტება, უბრალოდ ვერ იღება
ხშირია აზრი, რომ კარები ფრენისას “იკეტება”. სინამდვილეში ცალკე ჩამკეტი არ არის საჭირო, წნევა თავად აკავებს კარს. ზოგიერთ თვითმფრინავს აქვს დამატებითი მექანიკური ბლოკირებაც, მაგრამ მთავარი “საკეტი” ფიზიკაა.
როდის შეიძლება კარის გაღება
წნევის სხვაობა ქრება მხოლოდ მიწაზე და დაბალ სიმაღლეზე, ჩასვლამდე რამდენიმე წუთით ადრე. სწორედ ეს მოხდა 2023 წლის მაისში სამხრეთ კორეაში: Asiana Airlines-ის A321-ის მგზავრმა დაფრენამდე, დაახლოებით 200-250 მეტრის სიმაღლეზე, საავარიო კარი გააღო. თვითმფრინავი უსაფრთხოდ დაეშვა, მაგრამ 12 მგზავრი სუნთქვის გაძნელებით საავადმყოფოში მოხვდა, კარის ქვეშ მჯდომები კი ღვედებმა გადაარჩინა. მგზავრი დააკავეს და მას 10 წლამდე პატიმრობა ემუქრებოდა.
ასეთი შემთხვევები უკიდურესად იშვიათია და ყოველთვის ან მიწაზე ხდება, ან ჩასვლის ბოლო წუთებში. მიწაზე კარის გაღება თავისთავად საშიშია: საავარიო ტრაპი ავტომატურად იხსნება, ის შეიძლება ადამიანს დაეცეს, ავიაკომპანიას კი ათეულობით ათასი დოლარის ზარალი ადგება, რომელსაც დამნაშავე მგზავრს ახდევინებენ.
რა ემართება მგზავრს, რომელიც ცდილობს
კარის გაღების მცდელობა ეკიპაჟისთვის ყველაზე სერიოზული ინციდენტია:
- ბორტგამცილებლები და მგზავრები აკავებენ. ბორტზე ამისთვის სპეციალური სამაგრებიც არის.
- თვითმფრინავი ხშირად უკან ბრუნდება ან უახლოეს აეროპორტში ჯდება, თუ ინციდენტი აფრენიდან მალე მოხდა.
- დაფრენისთანავე პოლიცია ხვდება. ევროპასა და აშშ-ში ეკიპაჟის მუშაობაში ჩარევა სისხლის სამართლის დანაშაულია: ჯარიმა ათეულობით ათასი ევრო ან დოლარია, პატიმრობა კი რამდენიმე წლიდან, აშშ-ში, თუ ბორტგამცილებელი დაშავდა, 20 წლამდეც.
- ავიაკომპანია ხარჯებს ითხოვს: უკან დაბრუნებული რეისის საწვავი, სხვა მგზავრების კომპენსაცია, ტრაპის აღდგენა.
- ავიაკომპანიის “შავი სია”: ბევრი ავიაკომპანია ასეთ მგზავრს სამუდამოდ უკრძალავს ფრენას.
ხშირად მცდელობის მიზეზი პანიკური შეტევა, ალკოჰოლი ან წამლებია. თუ ფრენის შიში გაქვთ, სჯობს წინასწარ მოემზადოთ: როგორ შევინარჩუნოთ სიმშვიდე, თუ ფრენისას ვნერვიულობთ და მოქმედებს თუ არა ალკოჰოლი თვითმფრინავში უფრო ძლიერად.
საავარიო გასასვლელთან ჯდომა
საავარიო გასასვლელის რიგი ბევრი მგზავრის საყვარელი ადგილია: ფეხებისთვის მეტი ადგილია და ხშირად ფასიანია. მაგრამ ეს პასუხისმგებლობაცაა. წესები ავიაკომპანიების მიხედვით ოდნავ განსხვავდება, მაგრამ ჩვეულებრივ:
- მგზავრი 16 წელზე უფროსი უნდა იყოს (ზოგან 15 ან 18);
- ფიზიკურად შეეძლოს 15-20 კილოგრამიანი კარის მოხსნა და გადაგდება;
- ესმოდეს ეკიპაჟის ენა, ჩვეულებრივ ინგლისური;
- არ ჰყავდეს ჩვილი და ცხოველი, არ ჰქონდეს ავადმყოფობა, ორსულობა ან სხვა შეზღუდვა;
- აფრენისა და დაფრენისას ხელბარგი ფეხებთან არ ედოს.
აფრენამდე ბორტგამცილებელი აუცილებლად გკითხავთ, მზად ხართ თუ არა დასახმარებლად. თუ “არა”-ს იტყვით, სხვა ადგილზე გადაგსვამენ. ამ რიგს ასევე აქვს პატარა მინუსები: სავარძელი ხშირად არ იხრება, სახელურში მაგიდაა ჩამონტაჟებული და კართან უფრო ცივა.
სად ჯობს ჯდომა ზოგადად: რჩევები, თუ თვითმფრინავის შუა სავარძელზე მარტო მოხვდით. რატომ აქრობენ შუქს და ხსნიან ფანჯრის ფარდებს აფრენისას: რატომ ქრება თვითმფრინავის კაბინაში შუქი.
რამდენი კარი აქვს თვითმფრინავს
წესის მიხედვით, თვითმფრინავის სრული ევაკუაცია 90 წამში უნდა იყოს შესაძლებელი ისე, რომ გასასვლელების ნახევარი დაკეტილია. ამიტომ A320-ს ან Boeing 737-ს 8 გასასვლელი აქვს (4 კარი და 4 პატარა ფანჯარა-გასასვლელი ფრთებთან), უდიდეს სამგზავრო თვითმფრინავს, A380-ს, 16 კარი. ბორტგამცილებლები აფრენამდე ყოველთვის გთხოვენ, უახლოესი გასასვლელი დაითვალოთ: ბნელში და კვამლში ეს რამდენიმე წამს ზოგავს. რას გეუბნებიან კიდევ ბორტგამცილებლები და რატომ: ბორტგამცილებლები გვირჩევენ და რატომ არ უნდა გეძინოთ აფრენისა და დაფრენის დროს.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა თვითმფრინავის კარის გაღება ფრენისას?
არა. სალონსა და გარე ჰაერს შორის წნევის სხვაობა კარს რამდენიმე ტონის ძალით აჭერს ჩარჩოს, კარი კი ისეა აგებული, რომ ჯერ შიგნით უნდა შემოიწიოს. ადამიანის ძალა ამისთვის საკმარისი არ არის.
რატომ მოხერხდა კარის გაღება კორეაში 2023 წელს?
რადგან თვითმფრინავი უკვე დაფრენას იწყებდა და 200-250 მეტრის სიმაღლეზე იყო, სადაც წნევის სხვაობა თითქმის ნულია. შუა ფრენისას ეს შეუძლებელი იქნებოდა.
რა სასჯელი ელის კარის გაღების მცდელობას?
ეს ეკიპაჟის მუშაობაში ჩარევად ითვლება: დაკავება დაფრენისთანავე, ათეულობით ათასი ევროს ან დოლარის ჯარიმა, პატიმრობა და ხშირად ავიაკომპანიის სამუდამო აკრძალვა. ავიაკომპანია რეისის დაბრუნების ხარჯებსაც ითხოვს.
უსაფრთხოა თუ არა საავარიო გასასვლელთან ჯდომა?
კი, ეს ერთ-ერთი ყველაზე უსაფრთხო ადგილია. მთავარია, კარს არ შეეხოთ, სანამ ეკიპაჟი ამის ინსტრუქციას არ მოგცემთ.
