რატომ ტოვებენ თვითმფრინავები თეთრ ზოლს ცაში

მოწმენდილ ცაზე თვითმფრინავის დანახვისას ხშირად მის უკან გრძელ თეთრ ზოლს შევამჩნევთ. ზოგჯერ ის წამებში ქრება, ზოგჯერ კი საათობით რჩება და ნელ-ნელა ღრუბლად იქცევა. ამ ზოლს ინგლისურად contrail ეწოდება, სიტყვებიდან condensation trail, ანუ კონდენსაციის კვალი.

როგორ წარმოიქმნება თეთრი ზოლი

თვითმფრინავის ძრავა საწვავს წვავს და ამ დროს, სხვა გაზებთან ერთად, დიდი რაოდენობით ცხელ წყლის ორთქლს გამოყოფს. საკრუიზო სიმაღლეზე, დაახლოებით 9-12 კილომეტრზე, ჰაერის ტემპერატურა ხშირად −40°C-ზე დაბალია. ცხელი და ნოტიო გამონაბოლქვი ამ ყინვაგამძლე ჰაერს ერევა, ორთქლი წამიერად კონდენსირდება და პაწაწინა ყინულის კრისტალებად იქცევა. სწორედ ამ კრისტალებს ვხედავთ მიწიდან თეთრ ზოლად.

პრინციპი იგივეა, რაც ზამთარში, როცა სუნთქვისას პირიდან ორთქლი ამოგვდის: თბილი, ნოტიო ჰაერი ცივ ჰაერს ხვდება და ხილული ხდება.

რატომ ქრება ზოგი ზოლი სწრაფად, ზოგი კი რჩება

ყველაფერი ამ სიმაღლეზე ჰაერის ტენიანობაზეა დამოკიდებული:

• მშრალი ჰაერი: ყინულის კრისტალები სწრაფად აორთქლდება და ზოლი რამდენიმე წამში ქრება, ან საერთოდ არ ჩნდება.
• ნოტიო ჰაერი: კრისტალები არ ორთქლდება, პირიქით, იზრდება. ზოლი საათობით რჩება, ქარი მას აფართოებს და ის შეიძლება ფრთისებრ ღრუბლად იქცეს.

ამიტომ გრძელი, მდგრადი ზოლები ზოგჯერ ამინდის ცვლილების ნიშანიცაა: ის ზედა ფენებში ტენიანობის მატებაზე მიუთითებს.

რატომ არ ტოვებს ყველა თვითმფრინავი ზოლს

ზოლის გაჩენისთვის ჰაერი საკმარისად ცივი და ტენიანი უნდა იყოს. დაბალ სიმაღლეზე, მაგალითად აფრენის ან დაშვებისას, ჰაერი ძალიან თბილია და ზოლი, როგორც წესი, არ ჩნდება. ამიტომ ერთსა და იმავე დღეს, სხვადასხვა სიმაღლეზე მფრენი თვითმფრინავებიდან ზოგი ზოლს ტოვებს, ზოგი კი არა.

რატომ ჩანს ზოლი ზოგჯერ ფერადი

ზოლი თავისთავად თეთრია, რადგან ყინულის კრისტალებისგან შედგება. მზის ამოსვლისას ან ჩასვლისას კი ის ვარდისფრად, ნარინჯისფრად ან ოქროსფრად ჩანს: კრისტალები მზის შუქს ირეკლავს და შლის, ისევე როგორც ღრუბლები.

გავლენა კლიმატზე

მეცნიერები დიდ ყურადღებას აქცევენ თვითმფრინავების ზოლებს. მდგრადი ზოლები და მათგან წარმოქმნილი ღრუბლები ღამით დედამიწის სითბოს აკავებს, რაც კლიმატის დათბობას უწყობს ხელს. კვლევების მიხედვით, ავიაციის კლიმატურ გავლენაში ამ ზოლების წილი შესამჩნევია. ამიტომ ზოგი ავიაკომპანია და ორგანიზაცია ცდის მარშრუტებს, რომლებიც ზოლების გაჩენისთვის ხელსაყრელ ნოტიო ფენებს გვერდს უვლის.

ხშირად დასმული კითხვები

თვითმფრინავის თეთრი ზოლი კვამლია?

არა. ეს ძირითადად ყინულის კრისტალებია, რომლებიც ძრავის გამონაბოლქვიდან წყლის ორთქლის გაყინვით წარმოიქმნება.

რატომ ჩანს ორი ან ოთხი ზოლი?

თითოეული ძრავა საკუთარ ზოლს ტოვებს. ორძრავიანი თვითმფრინავი ორ ზოლს ტოვებს, ოთხძრავიანი კი ოთხს, რომლებიც ხშირად მალევე ერთიანდება.

რამდენ ხანს რჩება ზოლი ცაზე?

მშრალ ჰაერში რამდენიმე წამს, ნოტიოში კი საათობით, სანამ ღრუბლად არ გადაიქცევა.

ავიაციის სხვა საინტერესო ფაქტები: საინტერესო და დაუჯერებელი ფაქტები თვითმფრინავისა და ფრენის შესახებ და რამდენად მაღლა დაფრინავს თვითმფრინავი.