რატომ ხდება ძლიერი ტურბულენტობა და როგორ დავიცვათ თავი

ტურბულენტობა ფრენის ყველაზე ნაკლებად სასიამოვნო ნაწილია: თვითმფრინავი უცებ ირყევა, ჭიქაში წყალი ტოკავს და გული გიფრთხებათ. კარგი ამბავი ისაა, რომ თანამედროვე თვითმფრინავისთვის ტურბულენტობა ჩვეულებრივი მოვლენაა, რომელსაც ის მარტივად უძლებს. მთავარი რისკი თავად მგზავრისთვისაა, თუ ღვედი შეკრული არ აქვს. მოდით, გავარკვიოთ, რატომ ხდება ტურბულენტობა და როგორ დაიცვათ თავი.

რა არის ტურბულენტობა

ტურბულენტობა ჰაერის არათანაბარი, მორევისებრი მოძრაობაა. თვითმფრინავი ჰაერში ისე მოძრაობს, როგორც ნავი წყალში: როცა “ტალღებს” ხვდება, ირყევა. მისი ძირითადი მიზეზებია:

• ამინდი და ღრუბლები. ჭექა-ქუხილის ღრუბლებში და მათ გარშემო ჰაერის ძლიერი აღმავალი და დაღმავალი ნაკადებია. პილოტები ასეთ ღრუბლებს გვერდს უვლიან.
• მთები. მთაგრეხილებზე გადასული ქარი ჰაერში ტალღებს ქმნის, ამიტომ, მაგალითად, კავკასიონზე ან ალპებზე გადაფრენისას რყევა ხშირია.
• რეაქტიული ნაკადები. მაღლა, 9-12 კმ სიმაღლეზე ძლიერი ქარის ზოლებია. მათ კიდეებზე წარმოიქმნება “სუფთა ჰაერის ტურბულენტობა” (clear-air turbulence), რომელიც უღრუბლო ცაში ხდება და რადარზე არ ჩანს.
• სხვა თვითმფრინავის კვალი. დიდი თვითმფრინავის ფრთები ჰაერში მორევებს ტოვებს. ამიტომ თვითმფრინავებს შორის დაშორება მკაცრად რეგულირდება.

კვლევების მიხედვით, კლიმატის ცვლილების გამო სუფთა ჰაერის ტურბულენტობა ზოგ რეგიონში, მაგალითად ჩრდილო ატლანტიკაზე, ბოლო ათწლეულებში გახშირდა.

საშიშია თუ არა ტურბულენტობა

თვითმფრინავისთვის, პრაქტიკულად, არა. კომერციული თვითმფრინავები ისეა დაპროექტებული, რომ ფრენისას ბევრად უფრო ძლიერ დატვირთვას უძლებს, ვიდრე ყველაზე ძლიერი ტურბულენტობაა. ფრთების რხევა, რომელსაც ფანჯრიდან ხედავთ, ნორმალურია: ფრთები მოქნილია, რომ დატვირთვა შთანთქონ.

ტურბულენტობით გამოწვეული ავიაკატასტროფები უკიდურესად იშვიათია, ბოლო ასეთი შემთხვევა დიდ სამგზავრო თვითმფრინავთან ათწლეულების წინ მოხდა. მთავარი რისკი დაშავებაა: ძლიერი ტურბულენტობისას დაზიანდებიან ის მგზავრები და ბორტგამცილებლები, რომლებიც ღვედშეუკრავად იყვნენ ან გასასვლელში დადიოდნენ. მაგალითად, 2024 წელს Singapore Airlines-ის რეისზე ლონდონიდან სინგაპურში მოულოდნელმა ძლიერმა ტურბულენტობამ ათობით მგზავრი დააშავა, უმეტესად ისინი, ვისაც ღვედი არ ჰქონდა შეკრული.

პილოტები ფრენამდე ამინდის პროგნოზს და სხვა ეკიპაჟების შეტყობინებებს სწავლობენ, ფრენისას კი რადარით ღრუბლებს უვლიან გვერდს და, საჭიროების შემთხვევაში, სიმაღლეს იცვლიან. თუ ტურბულენტობას ელიან, ღვედის ნიშანს წინასწარ ანთებენ.

როგორ დავიცვათ თავი

ღვედი შეკრული გქონდეთ მთელი ფრენისას

ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევაა. ბორტგამცილებლები ამას ყოველ რეისზე იმეორებენ და არა უბრალოდ ფორმალობისთვის: პილოტები ღვედის ნიშანს ანთებენ, როცა ტურბულენტობას ელიან, მაგრამ სუფთა ჰაერის ტურბულენტობა შეიძლება ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე დაიწყოს. ასეთ დროს ღვედშეუკრავი მგზავრი შეიძლება სავარძლიდან ამოვარდეს და ჭერს ან თაროს დაეჯახოს, მაშინ როცა ღვედიანი მეზობელი უბრალოდ შეირყევა.

როგორ შეიკრათ სწორად: ღვედი თეძოებზე, დაბლა და მჭიდროდ უნდა იყოს შემოჭერილი, არა მუცელზე. როცა ღვედის ნიშანი ჩამქრალია, შეგიძლიათ ოდნავ მოადუნოთ, მაგრამ შეკრული დატოვეთ. თუ გძინავთ, ღვედი პლედის ზემოდან შეიკარით, რომ ბორტგამცილებელმა დაინახოს და არ გაგაღვიძოთ. დაწვრილებით: რატომ არ უნდა გეძინოთ აფრენისა და დაფრენისას.

დაუჯერეთ ეკიპაჟს

როცა ღვედის ნიშანი ინთება, დაბრუნდით ადგილზე და შეიკარით ღვედი. ნუ წახვალთ საპირფარეშოში, სანამ ნიშანი არ ჩაქრება. ჯობს, საპირფარეშოთი აფრენამდე ისარგებლოთ.

ხელბარგი სწორად მოათავსეთ

მძიმე ნივთები წინა სავარძლის ქვეშ ან ზედა თაროზე ჩადეთ და თარო კარგად დახურეთ. ცხელი სასმელი ტურბულენტობისას ხელში ნუ გეჭირებათ.

აირჩიეთ სწორი ადგილი

ყველაზე ნაკლებად რყევა ფრთების თავზე, თვითმფრინავის სიმძიმის ცენტრთან იგრძნობა, ასევე წინა ნაწილში. ყველაზე მეტად კი კუდში. თუ ტურბულენტობის გეშინიათ, ადგილი ფრთასთან აირჩიეთ.

აირჩიეთ დილის რეისი

მზე დღის განმავლობაში მიწას ათბობს და ჰაერის აღმავალ ნაკადებს ქმნის, ზაფხულის მეორე ნახევარში კი ჭექა-ქუხილი ხშირდება. ამიტომ დილით ადრე ფრენა, როგორც წესი, უფრო მშვიდია.

გადაიტანეთ ყურადღება

მუსიკა, ფილმი, წიგნი ან სუნთქვის ვარჯიში ნერვიულობას ამცირებს. ზოგს ეხმარება აპლიკაციები, რომლებიც ფრენის ყოველ ეტაპს და ტურბულენტობის პროგნოზს ხსნის. მეტი რჩევა: როგორ შევინარჩუნოთ სიმშვიდე, თუ ფრენისას ნერვიულობთ.

რა ვქნა, თუ ძლიერი ტურბულენტობა დაიწყო

1. დაჯექით და შეიკარით ღვედი, თუ ჯერ არ გაქვთ შეკრული.
2. ფეხები იატაკზე დადეთ, ზურგი სავარძელს მიაყრდენით.
3. სასმელი მაგრად დაიჭირეთ ან სულაც დალიეთ, განსაკუთრებით ცხელი.
4. ღრმად და ნელა ისუნთქეთ: ტურბულენტობა, როგორც წესი, რამდენიმე წამში ან წუთში მთავრდება.
5. მოუსმინეთ ეკიპაჟის მითითებებს.

წაიკითხეთ ასევე: 6 ხმა, რომელიც თვითმფრინავში გესმით და 10 ხერხი, რომ თვითმფრინავში ცუდად არ გახდეთ.

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა ტურბულენტობამ თვითმფრინავი ჩამოაგდოს?

თანამედროვე სამგზავრო თვითმფრინავისთვის ეს უკიდურესად ნაკლებად სავარაუდოა: ის ბევრად უფრო ძლიერ დატვირთვაზეა გათვლილი. მთავარი რისკი ღვედშეუკრავი მგზავრების დაშავებაა.

სად იგრძნობა ტურბულენტობა ყველაზე ნაკლებად?

ფრთების თავზე და თვითმფრინავის წინა ნაწილში. ყველაზე ძლიერად ის კუდში იგრძნობა.

რატომ უნდა მქონდეს ღვედი შეკრული, თუ ნიშანი ჩამქრალია?

იმიტომ, რომ ტურბულენტობა ზოგჯერ გაფრთხილების გარეშე იწყება. ტურბულენტობით დაშავებულთა უმეტესობას ღვედი შეკრული არ ჰქონდა.

რატომ არ ხედავენ პილოტები ყველა ტურბულენტობას წინასწარ?

ღრუბლებთან დაკავშირებულ ტურბულენტობას რადარი აჩვენებს, მაგრამ სუფთა ჰაერის ტურბულენტობა უღრუბლო ცაში ხდება და რადარზე არ ჩანს. ამიტომ ღვედი ყოველთვის შეკრული გქონდეთ.