თვითმფრინავის ფანჯარასთან ჯდომა ბევრს უყვარს: ღრუბლები, მთები, ქალაქების განათება ღამით. მაგრამ ოდესმე გიფიქრიათ, რატომ არის ეს ფანჯარა მრგვალი და არა კვადრატული, როგორც სახლში ან ავტობუსში? პასუხი მხოლოდ დიზაინი არ არის: მრგვალი ფანჯრები ავიაციის ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გაკვეთილის შედეგია.
როცა თვითმფრინავის ფანჯრები კვადრატული იყო
1950-იან წლებამდე სამგზავრო თვითმფრინავებს ხშირად ჩვეულებრივი, ოთხკუთხა ფანჯრები ჰქონდათ. მაშინ ეს პრობლემას არ ქმნიდა: თვითმფრინავები ნელა და დაბლა დაფრინავდნენ, ხოლო სალონში წნევა თითქმის გარე წნევის ტოლი იყო.
ყველაფერი შეიცვალა, როცა რეაქტიული თვითმფრინავები გაჩნდა. მათ უფრო მაღლა ფრენა დაიწყეს, რადგან იქ ჰაერი თხელია და საწვავი ნაკლები იხარჯება. რომ მგზავრებს ასეთ სიმაღლეზე ნორმალურად ესუნთქათ, სალონში წნევის ხელოვნურად შენარჩუნება გახდა საჭირო. სხვაობა შიდა და გარე წნევას შორის ძალიან დიდი გახდა და თვითმფრინავის კორპუსი ყოველ ფრენაზე ბუშტივით “იბერებოდა” და “იკუმშებოდა”.
Comet-ის ავიაკატასტროფები
პირველი სამგზავრო რეაქტიული თვითმფრინავი, ბრიტანული de Havilland Comet, 1952 წელს ამოქმედდა. 1954 წელს ორი Comet ჰაერში დაიშალა. ხანგრძლივმა გამოძიებამ, რომლის დროსაც თვითმფრინავის კორპუსი წყლის აუზში ათასობითჯერ “დაბერეს” და დააცარიელეს, აჩვენა, რომ მიზეზი ლითონის დაღლილობა იყო: ბზარები მკვეთრ კუთხეებთან, სადაც დატვირთვა ყველაზე მეტად იყრის თავს, ჩნდებოდა.
კუთხეები სუსტი წერტილია. როცა მასალაზე წნევა მოდის, ის თანაბრად ვერ ნაწილდება და კუთხეში გროვდება. ასეულობით ფრენის შემდეგ იქ მიკრობზარი ჩნდება, რომელიც ნელ-ნელა იზრდება. მრგვალ ან ოვალურ ფორმას კი კუთხეები არ აქვს, ამიტომ დატვირთვა მთელ კიდეზე თანაბრად ნაწილდება.
მას შემდეგ თვითმფრინავების ფანჯრები, კარები და ლიუკები მომრგვალებული კუთხეებით კეთდება.
რისთვის არის პატარა ხვრელი ფანჯარაში
თუ ფანჯარას ახლოს დააკვირდებით, შუაში ან ქვედა ნაწილში პატარა ხვრელს შეამჩნევთ. ეს დეფექტი არ არის. თვითმფრინავის ფანჯარა სამი ფენისგან შედგება:
- გარე მინა, რომელიც სალონის წნევას იჭერს;
- შუა მინა, სათადარიგო, თუ გარე დაზიანდება;
- შიდა პლასტმასის ფენა, რომელსაც მგზავრები ეხებიან და რომელიც სხვებს ნაკაწრებისგან იცავს.
პატარა ხვრელი შუა მინაშია. ის წნევას ფენებს შორის აწონასწორებს, რომ მთელი დატვირთვა გარე მინაზე მოდიოდეს, და ამავდროულად ფანჯარას ორთქლისა და ყინულისგან იცავს.
კიდევ რამდენიმე საინტერესო ფაქტი ფანჯრებზე
- ფანჯრები ზოგჯერ სავარძლებს არ ემთხვევა. ავიაკომპანიები სავარძლების განლაგებას თავად ირჩევენ, ფანჯრები კი ქარხანაში დგება. ამიტომ ზოგჯერ “ფანჯრის ადგილზე” კედელი გხვდებათ. ამის თავიდან ასაცილებლად ადგილის არჩევამდე შეგიძლიათ შეამოწმოთ სავარძლების რუკა, მაგალითად, SeatGuru-ზე ან AeroLOPA-ზე.
- Boeing 787-ს ყველაზე დიდი ფანჯრები აქვს და ფარდის ნაცვლად ღილაკით მუქდება.
- აფრენისა და დაშვებისას ფარდა ღია უნდა იყოს. ასე ეკიპაჟი და მგზავრები გარე სიტუაციას ხედავენ, თვალები კი სინათლეს ეჩვევა. დაწვრილებით: რატომ აქრობენ სალონში შუქს აფრენისა და დაშვებისას.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თვითმფრინავის ფანჯარა ფრენისას გაიხსნას?
არა. ფანჯარა გასახსნელი არ არის, ხოლო ფრენისას სალონის წნევა მას გარედან ჩარჩოზე აჭერს, ამიტომ ის კიდევ უფრო მყარად არის დამაგრებული.
რა მოხდება, თუ ფანჯარა გაიბზარება?
ეს ძალიან იშვიათია. თუ გარე მინა დაზიანდება, წნევას შუა მინა დაიჭერს. ასეთ შემთხვევაში პილოტები თვითმფრინავს დაბლა დაუშვებენ და უახლოეს აეროპორტში დაჯდებიან.
სად ჯობს დაჯდომა ლამაზი ხედებისთვის?
ფრთის წინ, რომ ფრთამ ხედი არ დაგიფაროთ, და მზის საპირისპირო მხარეს. ფრთის ახლოს კი ტურბულენტობა ყველაზე ნაკლებად იგრძნობა. თუ გაინტერესებთ, რა სიმაღლეზე ხართ ამ დროს, წაიკითხეთ: რამდენად მაღლა დაფრინავენ თვითმფრინავები.
