თვითმფრინავის ხმები: რა ხდება აფრენისა და დაფრენისას

ფრენისას ბევრ ხმას გაიგებ, რომლებიც მიწაზე არასოდეს გსმენია. თუ ფრენის გეშინია, ყოველი ახალი ხმა შეიძლება შფოთვის მიზეზი გახდეს. სინამდვილეში თითქმის ყველა მათგანს მარტივი ახსნა აქვს და ნიშნავს, რომ თვითმფრინავი ზუსტად ისე მუშაობს, როგორც უნდა. მაგალითად ავიღოთ Airbus A320-ის ოჯახის თვითმფრინავები, რომლებითაც ქუთაისიდან და თბილისიდან ბევრი რეისი სრულდება, მათ შორის Wizz Air-ისა და Pegasus-ის, და ფრენა თავიდან ბოლომდე გავიაროთ.

ჩასხდომისას: ზუზუნი და „ყეფა“

როცა სალონში შედიხარ, მთავარი ძრავები ჯერ გამორთულია, მაგრამ ზუზუნი მაინც ისმის. ეს დამხმარე ძალური დანადგარია, პატარა ძრავა თვითმფრინავის კუდში, რომელიც სალონს მიწაზე ელექტროენერგიითა და ჰაერით ამარაგებს. ვენტილაციის შხუილიც ამ დროს მკაფიოდ ისმის.

A320-ზე ზოგჯერ უცნაურ ხმას გაიგებ, რომელიც ძაღლის ყეფას ან ხერხის ხმას ჰგავს. ამ ხმას ჰიდრავლიკური სისტემის ნაწილი გამოსცემს, სიმძლავრის გადამცემი მოწყობილობა. თვითმფრინავს რამდენიმე დამოუკიდებელი ჰიდრავლიკური სისტემა აქვს, და როცა ერთ-ერთში წნევა ნაკლებია, ეს მოწყობილობა მას მეორის ხარჯზე ეხმარება. ეს ხშირად ხდება ძრავების ჩართვისას ან მაშინ, როცა თვითმფრინავი მიწაზე ერთი ძრავით მოძრაობს. ხმა უცნაურია, მაგრამ სრულიად ნორმალურია და გაუმართაობას არ ნიშნავს.

• მუდმივი ზუზუნი სადგომზე: დამხმარე ძალური დანადგარი და ვენტილაცია.
• „ყეფა“ ძრავების ჩართვისას: ჰიდრავლიკური სისტემის მოწყობილობა.
• ზარის მოკლე ხმა სალონში: ეკიპაჟის შიდა კავშირი ან ქამრის ნიშნის ჩართვა.

აფრენა: ძრავის სიმძლავრე

ასაფრენ ზოლზე ძრავები ხმამაღლა იწყებენ ღრიალს და ზურგით სავარძელს ეკვრები. ეს აფრენის სიმძლავრეა. ხშირად ის მაქსიმუმზე ნაკლებია: პილოტები სიმძლავრეს თვითმფრინავის წონის, ზოლის სიგრძისა და ამინდის მიხედვით ითვლიან, რაც ძრავებს ზოგავს. ზოლზე სირბილისას ბორბლების რახრახი და მსუბუქი ბიძგები ჩვეულებრივია: ზოლზე სანათები და ნაკერებია, ზუსტად ისე, როგორც გზაზე.

ასვლისა და დაშვებისას ყურებში წნევის ცვლილებასაც იგრძნობ. ეს ხმა არ არის, მაგრამ ხშირად სწორედ ის ამძაფრებს სხვა ხმებს. ყლაპვა, ღეჭვა ან მთქნარება ყურებს წნევის გათანაბრებაში ეხმარება.

აფრენიდან რამდენიმე წუთში: რატომ წყნარდება ძრავა

აფრენიდან ცოტა ხანში ძრავის ხმა შესამჩნევად სუსტდება, და ზოგს ჰგონია, რომ ძრავა გაჩერდა. სინამდვილეში პილოტები, გეგმის მიხედვით, აფრენის სიმძლავრიდან ასვლის სიმძლავრეზე გადადიან. ეს გარკვეულ სიმაღლეზე ხდება, ძრავებს ზოგავს და აეროპორტის ახლოს მცხოვრებთათვის ხმაურსაც ამცირებს. თვითმფრინავი ასვლას აგრძელებს, უბრალოდ უფრო მშვიდად. ასვლისას ძრავის ხმა შეიძლება კიდევ რამდენჯერმე შეიცვალოს: პილოტები სიმძლავრეს დისპეტჩერის მითითებებისა და სიმაღლის მიხედვით არეგულირებენ.

ამ დროს შეიძლება ისეთი შეგრძნებაც გაგიჩნდეს, თითქოს ოდნავ ქვემოთ ეშვები. ეს მხოლოდ აჩქარების შეცვლაა: სხეული ცვლილებას გრძნობს და მას ვარდნად აღიქვამს, თვითმფრინავი კი ზემოთ მიდის.

ფრთის მექანიზაცია: რა მოძრაობს ფრთაზე

თუ ფრთასთან ზიხარ, დაინახავ, როგორ მოძრაობს მისი ნაწილები. აფრენისა და დაფრენისას ფრთის წინა და უკანა კიდეებიდან დამატებითი ზედაპირები გამოდის, რაც ფრთას ზრდის და თვითმფრინავს დაბალ სიჩქარეზე მეტ ამწევ ძალას აძლევს. მათი გამოსვლა და დაბრუნება მექანიზმის ზუზუნით ისმის, რომელიც რამდენიმე წამს გრძელდება.

• ფლაპები: ფრთის უკანა კიდის ფარები. აფრენისას ცოტათი გამოდის, დაფრენისას გაცილებით მეტად.
• სლატები: ფრთის წინა კიდის ზედაპირები, რომლებიც ასევე დაბალ სიჩქარეზე გამოდის.
• სპოილერები: ფრთის ზედა ფირფიტები. ჰაერში ზოგჯერ ოდნავ იწევა, დაშვების დასაჩქარებლად, დაჯდომისთანავე კი მთლიანად იხსნება.

დაფრენისას, როცა ფლაპები ბოლომდეა გამოსული, ჰაერის ხმა ძლიერდება და მსუბუქი ვიბრაციაც შეიძლება იგრძნო. ეს ნორმალურია, ისევე როგორც ფრთის წვერის მსუბუქი რხევა: ფრთები განზრახ მოქნილად არის დაპროექტებული.

შასი: ბრახუნი ქვეშ

აფრენიდან მალევე ქვემოდან ძლიერ ბრახუნსა და ზუზუნს გაიგებ. ეს შასი, ანუ ბორბლები, იკეცება თვითმფრინავის მუცელში, რის შემდეგაც ლუქები იხურება. ხმა სალონის შუა ნაწილში ყველაზე კარგად ისმის, რადგან მთავარი შასი ფრთების ახლოსაა.

დაფრენამდე, ჩვეულებრივ რამდენიმე წუთით ადრე, ისევ გაიგებ ბრახუნს და ჰაერის გაძლიერებულ შხუილს: შასი გამოდის და ჰაერის ნაკადს ეჯახება. ეს კარგი ნიშანია: თვითმფრინავი დასაჯდომად ემზადება.

დაფრენა: მუხრუჭები და რევერსი

დაშვებისას ძრავის ხმა ხან ძლიერდება, ხან სუსტდება, რადგან პილოტები სიჩქარეს ზუსტად არეგულირებენ. თუ ზოლთან ახლოს ძრავები უცებ ძლიერად აღრიალდა და თვითმფრინავმა ისევ აიწია, ეს წრეზე წასვლაა. ეს ჩვეულებრივი უსაფრთხოების მანევრია, როცა დაჯდომის პირობები იდეალური არ არის, და რამდენიმე წუთში თვითმფრინავი დასაჯდომად ხელახლა მიდის.

დაჯდომისთანავე რამდენიმე რამ ერთდროულად ხდება. ფრთაზე სპოილერები ამოიწევა, რაც ამწევ ძალას აქრობს და თვითმფრინავს ზოლზე „აჭერს“. ბორბლების მუხრუჭები ირთვება. ძრავები კი ისევ ხმამაღლა იწყებენ ღრიალს. ეს რევერსია: ძრავის ჰაერის ნაკადის ნაწილი წინისკენ მიემართება და თვითმფრინავს ამუხრუჭებს. ამ დროს წინ გადაწევის შეგრძნება გაქვს, რასაც ქამარი იჭერს.

• ხმამაღალი ღრიალი დაჯდომის შემდეგ: რევერსი.
• მტკიცე დაჯდომა: ხშირად განზრახ, განსაკუთრებით სველ ზოლზე, რომ ბორბლებმა ზოლს უკეთ მოჰკიდოს.
• სადგომთან ზუზუნი და დაწკაპუნება: დამხმარე ძალური დანადგარის ჩართვა და სისტემების გადართვა.

რჩევა: თუ ფრენის გეშინია, ამ სტატიის ხმების სია ტელეფონში ჩაიწერე. როცა უცნობ ხმას გაიგებ, სწრაფად ნახავ, რა არის. ასევე შეხედე ბორტგამცილებლებს: მათი სიმშვიდე საუკეთესო სიგნალია, რომ ყველაფერი რიგზეა.

ეს ხმები ყოველდღიურად ათასობით რეისზე ისმის. როცა იცი, რას ნიშნავს თითოეული, ფრენა გაცილებით მშვიდი ხდება, და შეიძლება ფანჯარასთან ჯდომაც კი მოგინდეს, რომ ფრთის მუშაობას თავად უყურო.

ხშირი კითხვები