რატომ იცვლება ფრენის დრო: ქარი, სიმაღლე და რკალი რუკაზე

ბილეთის ყიდვისას შეიძლება შეამჩნიო, რომ ქუთაისიდან ბარსელონაში ფრენა და ბარსელონიდან უკან დაბრუნება სხვადასხვა დროს გრძელდება. ან ბორტზე ფრენის რუკას შეხედო და დაინახო, რომ თვითმფრინავი სწორი ხაზით კი არა, რკალით მიდის. ეს შემთხვევითი არ არის. ამის მიზეზი ქარია, დედამიწის ფორმა და ცაში არსებული „გზები“. მოდი, ყველაფერს თანმიმდევრობით გავყვეთ.

ერთი მარშრუტი, ორი სხვადასხვა დრო

ბარსელონა ქუთაისის დასავლეთითაა, და იქ ფრენას დაახლოებით ხუთი საათი სჭირდება. უკან, აღმოსავლეთისკენ, ფრენა ხშირად უფრო მოკლეა. იგივე ხდება თბილისიდან ლონდონის მიმართულებით: დასავლეთისკენ გზა ჩვეულებრივ უფრო გრძელია, ვიდრე უკან. მანძილი ორივე მიმართულებით ერთნაირია, განსხვავებას ქარი ქმნის. ალმათის მიმართულებით კი პირიქითაა: იქ, აღმოსავლეთისკენ, ქარი ხშირად ზურგიდან გეხმარება, უკან დაბრუნება კი შეიძლება უფრო მეტხანს გაგრძელდეს.

თვითმფრინავი ჰაერში მოძრაობს, ჰაერი კი თავადაც მოძრაობს. როცა ქარი ზურგიდან უბერავს, თვითმფრინავი მიწის მიმართ უფრო სწრაფად მიდის, როცა წინიდან, უფრო ნელა. ეს მოძრავ ესკალატორზე სიარულს ჰგავს: ესკალატორის მიმართულებით ბოლომდე უფრო სწრაფად მიდიხარ, საპირისპიროდ კი ნელა, თუმცა ნაბიჯებს ერთნაირი სისწრაფით დგამ.

რეაქტიული ნაკადი: ქარი დიდ სიმაღლეზე

დიდ სიმაღლეზე, დაახლოებით იქ, სადაც სამგზავრო თვითმფრინავები დაფრინავენ, ძლიერი ქარის ვიწრო „მდინარეები“ მოძრაობს. მათ რეაქტიულ ნაკადს უწოდებენ. ქარის სიჩქარე მათში ხშირად საათში ასზე მეტ კილომეტრს აღწევს. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ისინი ძირითადად დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ უბერავს. ზამთარში, როცა პოლუსსა და ეკვატორს შორის ტემპერატურის სხვაობა მეტია, ნაკადი, როგორც წესი, უფრო ძლიერია.

• აღმოსავლეთისკენ ფრენისას პილოტები ცდილობენ, ნაკადში მოხვდნენ და ზურგის ქარით ისარგებლონ.
• დასავლეთისკენ ფრენისას ცდილობენ, ძლიერ ნაკადს თავი აარიდონ, სხვა სიმაღლეზე ან სხვა მარშრუტით.
• ამიტომ ერთი და იგივე რეისის ხანგრძლივობა დღიდან დღემდე და სეზონიდან სეზონამდე იცვლება.

ზამთარში დასავლეთისკენ ფრენა ზოგჯერ შესამჩნევად გრძელდება, აღმოსავლეთისკენ კი შეიძლება განრიგზე ადრეც ჩახვიდე. ქარი საწვავის ხარჯზეც მოქმედებს, ამიტომ ავიაკომპანიები მარშრუტს ყოველ ფრენაზე ამინდის პროგნოზის მიხედვით გეგმავენ.

რატომ ფრენენ 10-12 კილომეტრზე

სამგზავრო რეისები ჩვეულებრივ დაახლოებით 10-დან 12 კილომეტრამდე სიმაღლეზე დაფრინავენ. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს:

• ჰაერი იქ უფრო თხელია, ამიტომ წინააღმდეგობა ნაკლებია და თვითმფრინავი ნაკლებ საწვავს ხარჯავს.
• რეაქტიული ძრავები ამ სიმაღლეზე ეფექტიანად მუშაობს.
• თვითმფრინავი ამინდის დიდი ნაწილის ზემოთაა: ღრუბლების უმეტესობა და წვიმა ქვემოთ რჩება.
• იქ ნაკლებია სხვა საჰაერო მოძრაობა, მაგალითად პატარა თვითმფრინავები.

ზუსტ სიმაღლეს პილოტები და დისპეტჩერები თვითმფრინავის წონის, ქარის, ტურბულენტობისა და სხვა თვითმფრინავების მიხედვით ირჩევენ. გრძელ რეისზე, როცა საწვავის ნაწილი დაიწვა და თვითმფრინავი მსუბუქდება, ის ზოგჯერ უფრო მაღლა ადის. მოკლე რეისზე კი შეიძლება ყველაზე მაღლა საერთოდ არ ავიდეს, რადგან ასვლა და დაშვება ფრენის დიდ ნაწილს იკავებს. სალონში ჰაერის წნევა ისეა დარეგულირებული, რომ კომფორტულად სუნთქავ, თუმცა ის მიწაზე არსებულზე დაბალია. ამიტომ ფრენისას ზოგჯერ უფრო სწრაფად იღლები და წყალიც მეტი გჭირდება.

რკალი რუკაზე: უმოკლესი გზა

დედამიწა სფეროა, რუკა კი ბრტყელი. როცა სფეროს ბრტყელ რუკაზე გადაიტან, ხაზები მახინჯდება. ამიტომ ორ ქალაქს შორის უმოკლესი გზა, რომელსაც დიდი წრის რკალს უწოდებენ, რუკაზე ჩვეულებრივ მოხრილი ჩანს, განსაკუთრებით გრძელ მარშრუტებზე. ეს კარგად ჩანს ევროპიდან ჩრდილოეთ ამერიკისკენ ფრენისას: თვითმფრინავი ჩრდილოეთისკენ, გრენლანდიის მხარეს მიდის. რუკაზე ეს უცნაურ შემოვლას ჰგავს, გლობუსზე კი უმოკლესი გზაა. ამიტომ ბორტის ეკრანზე ნაჩვენები მარშრუტი ხშირად სწორ ხაზს არ ჰგავს, თუნდაც თვითმფრინავი ზუსტად უმოკლესი გზით მიდიოდეს.

რჩევა: თუ გინდა, ამაში თავად დარწმუნდე, აიღე გლობუსი და ორ ქალაქს შორის ძაფი გაჭიმე. გლობუსზე ძაფი უმოკლეს გზას აჩვენებს, ბრტყელ რუკაზე კი ეს გზა რკალად გამოჩნდება.

საჰაერო დერეფნები და შეზღუდული სივრცე

თვითმფრინავები ცაში სადაც უნდათ, იქ არ დაფრინავენ. არსებობს საჰაერო დერეფნები და მარშრუტები, რომლებსაც დისპეტჩერები მართავენ, ისევე როგორც მოძრაობას გზებზე. მარშრუტზე გავლენას ახდენს:

• საჰაერო სივრცე, რომელიც ზოგ რეგიონში დახურულია ან შეზღუდულია, რის გამოც შემოვლა საჭიროა;
• სამხედრო ზონები;
• ამინდი, მაგალითად ჭექა-ქუხილის ღრუბლები, რომლებსაც პილოტები გვერდს უვლიან;
• გადატვირთული აეროპორტები, სადაც დაშვებამდე ლოდინი შეიძლება მოგიწიოს.

ამიტომ ერთი და იგივე მარშრუტის ხანგრძლივობა წლების განმავლობაშიც იცვლება: როცა რომელიმე სივრცე იხურება, რეისი გრძელდება, როცა იხსნება, შეიძლება ისევ შემოკლდეს. თუ ცა თავისუფალია, დისპეტჩერები ზოგჯერ უფრო პირდაპირ გზასაც აძლევენ, და ეს რეისს რამდენიმე წუთით ამოკლებს.

რატომ ჩამოდის რეისი ხანდახან ადრე

ხშირად თვითმფრინავი განრიგზე ადრე ჯდება. საიდუმლო ის არის, რომ ავიაკომპანიები განრიგში დროის მარაგს ტოვებენ. ეს მათთვისაც მოსახერხებელია: ადრე ჩასული რეისი სტატისტიკაში დროულად ითვლება. ბილეთზე მითითებული დრო მოიცავს ასაფრენ ზოლამდე მოძრაობას, შესაძლო რიგს აფრენამდე, ქარს და დაშვებამდე ლოდინს. როცა ყველაფერი შეუფერხებლად მიდის, მარაგი გამოუყენებელი რჩება და თვითმფრინავი ადრე ჩადის. ზოგჯერ კი ადრე ჩამოსული თვითმფრინავი სადგომის გათავისუფლებას ელოდება, და მგზავრები ტერმინალში მაინც დაახლოებით დროზე შედიან.

ასე რომ, ბილეთზე მითითებული ფრენის დრო მიახლოებითია. პილოტი ბორტზე ხშირად სხვა ხანგრძლივობას აცხადებს, რადგან ის უკვე იმ დღის ქარსა და მარშრუტს ითვალისწინებს. გადაჯდომის დაგეგმვისას ადრე ჩასვლის იმედით ნუ იქნები, ვინც დაგხვდება, მას კი სთხოვე, რეისის სტატუსს ონლაინ ადევნოს თვალი. რეისების განრიგი და მარშრუტები იცვლება, ამიტომ აქტუალური დრო ყოველთვის ძებნისას ნახე.

ხშირი კითხვები