ევროპის საზღვარზე ბოლო ერთ წელიწადში ბევრი რამ შეიცვალა. პასპორტში ბეჭდის დასმის ნაცვლად ახლა ელექტრონული სისტემა მუშაობს, მომავალში კი ონლაინ ნებართვაც დაგჭირდება. ორი აბრევიატურა, EES და ETIAS, ხშირად ერევათ ერთმანეთში. ამ სტატიაში აგიხსნით, რომელი რას ნიშნავს და რა უნდა გააკეთო, როცა ქუთაისიდან ან თბილისიდან ევროპაში მიფრინავ. ინფორმაცია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობითაა.
EES: რა შეიცვალა საზღვარზე
EES ევროპის შესვლა-გასვლის ელექტრონული სისტემაა. ის 2025 წლის ოქტომბერში ეტაპობრივად ამოქმედდა და 2026 წლის 10 აპრილიდან შენგენის ზონის გარე საზღვრებზე სრულად მუშაობს. სისტემა პასპორტში ბეჭდის დასმას ცვლის: მესაზღვრე შესვლასა და გასვლას ახლა ელექტრონულად აღრიცხავს. EES ეხება ევროკავშირის არამოქალაქეებს, რომლებიც მოკლე ვიზიტით ჩადიან, მათ შორის ქართველებს. სისტემაში ფიქსირდება:
- სახელი, გვარი და პასპორტის მონაცემები;
- თითის ანაბეჭდები და სახის ფოტო;
- შესვლისა და გასვლის თარიღი და ადგილი;
- ინფორმაცია, თუ შესვლაზე უარი გითხრეს.
სისტემა თავად ითვლის, რამდენი დღე გაატარე შენგენში, ამიტომ 90/180 დღის წესის დარღვევა ახლა მაშინვე ჩანს.
რა ხდება პირველი შესვლისას
EES-ში რეგისტრაცია პირველი შესვლისას ხდება, მაგალითად ბუდაპეშტის ან ბერლინის აეროპორტში. მესაზღვრე ან თვითმომსახურების აპარატი დაგისკანერებს პასპორტს, აგიღებს თითის ანაბეჭდებს და სახის ფოტოს. შეიძლება ჩვეულებრივი კითხვებიც დაგისვან: მოგზაურობის მიზანი, საცხოვრებელი, უკან დაბრუნების თარიღი. 12 წლამდე ბავშვებს თითის ანაბეჭდს არ უღებენ.
პრაქტიკაში ასე გამოიყურება: ქუთაისიდან Wizz Air-ის რეისით, მაგალითად, პრაღაში ჩასვლისას თვითმფრინავიდან პასპორტის კონტროლზე მიდიხარ. ზოგ აეროპორტში ჯერ აპარატთან გადიხარ რეგისტრაციას და მერე მესაზღვრესთან, ზოგან ყველაფერს ერთ ჯიხურში აკეთებენ. ევროკავშირის მოქალაქეების ხაზში ნუ ჩადგები: შენთვის ცალკე ხაზია, ჩვეულებრივ წარწერით „All passports“ ან „Non-EU“.
EES-ში რეგისტრაცია უფასოა და წინასწარ არაფრის შევსება არ გჭირდება. შემდეგი მოგზაურობისას სისტემა უკვე გცნობს და შემოწმება, როგორც წესი, უფრო სწრაფია. პირველი რეგისტრაცია კი ცოტა მეტ დროს მოითხოვს, განსაკუთრებით როცა ერთდროულად რამდენიმე თვითმფრინავი ჩამოდის. თუ ჩასვლის შემდეგ მატარებლის ან ავტობუსის ბილეთი გაქვს, დროის მარაგი დატოვე.
რჩევა: კამერის წინ სათვალე და ქუდი მოიხსენი, თითები კი სუფთა და მშრალი გქონდეს. ასე სკანირება ხშირად პირველივე ცდაზე გამოდის.
ETIAS: რა არის და როდის ამოქმედდება
ETIAS ევროპაში მოგზაურობის ელექტრონული ნებართვაა. ის ვიზა არ არის: ეს არის მოკლე ონლაინ განაცხადი, რომელსაც უვიზო ქვეყნების მოქალაქეები გამგზავრებამდე შეავსებენ. იდეა ამერიკულ ESTA-ს ჰგავს. ვიზისგან განსხვავება დიდია: ვიზისთვის საკონსულოში საბუთების წარდგენა გიწევს, ETIAS კი სახლიდან, ონლაინ ივსება.
ყველაზე მნიშვნელოვანი: ETIAS ჯერ არ არის სავალდებულო. ევროკომისიის ოფიციალური ინფორმაციით, სისტემა ამ დროისთვის არ მუშაობს და გაშვების ზუსტ თარიღს ევროკავშირი რამდენიმე თვით ადრე გამოაცხადებს. ბოლო ცნობებით, გაშვება 2027 წლისთვის გადაიდო. მანამდე ქართველები ევროპაში ისე მოგზაურობენ, როგორც დღეს.
ვის დასჭირდება ETIAS და როგორ შეივსება
როცა ETIAS ამოქმედდება, ის დასჭირდება უვიზო ქვეყნების მოქალაქეებს, მათ შორის საქართველოს მოქალაქეებს, თუ უვიზო რეჟიმი ძალაში იქნება. დაგეგმილი წესებით:
- განაცხადი ონლაინ ივსება, ოფიციალურ საიტზე ან აპლიკაციაში;
- დაგჭირდება პასპორტი, პირადი მონაცემები, ინფორმაცია განათლებისა და სამუშაოს შესახებ და რამდენიმე კითხვაზე პასუხი;
- იხდი მცირე საფასურს, თუმცა 18 წლამდე და 70 წელს გადაცილებული მგზავრები საფასურისგან თავისუფლდებიან;
- პასუხი უმეტესად სწრაფად მოდის, ზოგჯერ კი დამატებით შემოწმებას რამდენიმე დღე სჭირდება;
- ნებართვა სამი წლით მოქმედებს ან პასპორტის ვადის გასვლამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდება.
ETIAS-ის ნებართვა შესვლის გარანტია არ არის: საზღვარზე საბუთებს ისევ მესაზღვრე ამოწმებს.
ყალბი საიტები: როგორ ავიცილოთ
ინტერნეტში უკვე ბევრი საიტია, რომელიც ETIAS-ის „გაფორმებას“ გთავაზობს. ზოგი შუამავალია და ოფიციალურ საფასურზე ბევრად მეტს იღებს, ზოგი კი უბრალოდ თაღლითობაა. როგორ დაიცვა თავი:
- ოფიციალური ინფორმაცია ევროკავშირის საიტზეა: travel-europe.europa.eu. მისამართი europa.eu-ზე უნდა მთავრდებოდეს.
- თუ ვინმე ახლა ითხოვს ფულს ETIAS-ისთვის, ფრთხილად იყავი: სისტემა ჯერ არ მუშაობს.
- საეჭვოა საიტი, რომელიც „სწრაფ“ ან „გარანტირებულ“ ნებართვას გპირდება.
- EES-ისთვის არაფრის შევსება და გადახდა არ გჭირდება. ვინც ამისთვის ფულს გთხოვს, მას ნუ ენდობი.
ETIAS-ის გაშვების თარიღი და პირობები მხოლოდ ოფიციალურ წყაროში გადაამოწმე, სოციალური ქსელების პოსტებს ნუ დაეყრდნობი.
კვიპროსი და შენგენის გარეთ მყოფი ქვეყნები
კვიპროსი ევროკავშირის წევრია, მაგრამ შენგენის ზონაში ჯერ არ შედის. ამიტომ ლარნაკის აეროპორტში, სადაც ქუთაისიდან Wizz Air, თბილისიდან კი Georgian Airways დაფრინავს, EES ამ დროისთვის არ მოქმედებს და შემოწმება ძველი წესით მიმდინარეობს. ETIAS კი, როცა ამოქმედდება, კვიპროსზეც გავრცელდება.
შენგენის გარეთ მყოფ ქვეყნებში, მაგალითად თურქეთში, სერბეთსა და მოლდოვაში, EES და ETIAS არ მოქმედებს. მათ საკუთარი შესვლის წესები აქვთ. რეისების განრიგი შეიძლება შეიცვალოს.
მოკლე ჩამონათვალი გამგზავრებამდე
- პასპორტი ბიომეტრიულია, ბოლო 10 წელიწადში გაცემული და საკმარისი ვადით მოქმედებს.
- შენგენში გატარებული დღეები დათვლილი გაქვს, რადგან EES მათ ზუსტად ითვლის.
- ETIAS-ის სტატუსი ოფიციალურ საიტზე გადაამოწმე. ამ დროისთვის ის სავალდებულო არ არის.
- საზღვარზე საჭირო საბუთები თან გაქვს: უკან დაბრუნების ბილეთი, ჯავშანი, დაზღვევა.
- პირველი EES რეგისტრაციისთვის აეროპორტში დამატებითი დრო გაითვალისწინე.
საბუთების სრული სია სტატიაში „ევროპაში უვიზოდ: რა დოკუმენტები უნდა გქონდეს საზღვარზე“ ნახე, დღეების დათვლა კი 90/180 წესის სტატიაში აგიხსენით. მოგზაურობამდე გადაამოწმე მიმდინარე წესები.
ხშირი კითხვები
ETIAS ახლა მჭირდება?
არა. 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით ETIAS არ მუშაობს და სავალდებულო არ არის. გაშვების თარიღს ევროკავშირი წინასწარ გამოაცხადებს.
EES-ისთვის რამე უნდა გადავიხადო ან შევავსო?
არა. რეგისტრაცია საზღვარზე, უფასოდ ხდება: პასპორტის სკანირება, თითის ანაბეჭდები და ფოტო.
ბავშვებსაც უღებენ თითის ანაბეჭდს?
12 წლამდე ბავშვებს თითის ანაბეჭდს არ უღებენ, მაგრამ მათი პასპორტის მონაცემები და ფოტო სისტემაში მაინც ფიქსირდება.
კვიპროსში EES მოქმედებს?
ამ დროისთვის არა, რადგან კვიპროსი შენგენის წევრი არ არის. ETIAS კი, ამოქმედების შემდეგ, კვიპროსზეც გავრცელდება. მოგზაურობამდე გადაამოწმე მიმდინარე წესები.
